Waarom voel ik me zo stijf?

Veel mensen gebruiken de woorden stijf of strak: "Oh, ik ben zo stijf" of "Jee, mijn rug voelt zo strak". En als we dat voelen, maken we een afspraak bij de fysio omdat onze spieren zo "strak" voelen, of we doen aan yoga omdat we denken dat onze spieren fysiek te kort zijn. Maar wist u dat het gevoel van stijfheid haast niets te maken heeft met hoe ver u feitelijk kunt bewegen?

In dit artikel wil ik graag het verschil duiden tussen het gevoel van stijfheid en de objectieve beweeglijkheid (Range of Motion (ROM).

Stijfheid is een gevoel, en is niet te meten

Veel mensen melden zich met hun klachten en zeggen daarbij: "Mijn nek beweegt zo stijf. Voelt u dat ook?" Daar kan een therapeut eigenlijk geen goed antwoord op geven. Het probleem is namelijk niet te objectiveren, oftewel: niet meetbaar. Stijfheid is in de eerste plaats een symptoom, vergelijkbaar met een milde vorm van pijn. Het is een signaal van de hersenen dat er "iets" aan de hand is, maar dat betekent niet dat de spieren of pezen ook echt korter zijn geworden.

Onderzoek laat zien dat:

• mensen die zich extreem stijf voelen, vaak een kerngezonde, normale beweeglijkheid hebben. 
• mensen die objectief gezien heel bewegingsbeperkt zijn (bijvoorbeeld niet bij hun veters kunnen), maar zich soms helemaal niet stijf voelen. Gek he?

Ja, ik weet het. Het klinkt super tegenstrijdig. Het zal u verrassen, maar ik kan deze verhalen na 26 jaar in het bewegingstherapeutisch vak te hebben gewerkt, absoluut beamen.  

De paradox van hypermobiliteit

Een van de meest verrassende inzichten is dat mensen die hypermobiel zijn (extreem lenig), zich vaak het stijfst van iedereen voelen. Omdat hun gewrichten zo los zitten, zetten hun hersenen de spieren constant "op slot" als een soort beschermingsmechanisme. De spieren voelen daardoor hard en strak aan, terwijl de persoon in kwestie fysiek juist veel verder kan rekken dan de gemiddelde mens.

Er is weliswaar geen enkele studie in de gevonden literatuur die precies het bovenstaande ondersteunt, maar er zijn wel meerdere onderzoeken die het onderliggende mechanisme hebben beschreven.

1. Bij hypermobiele knieën werd tijdens lopen geen overmatige bewegingsuitslag gezien, maar wel een stiffening theory: Het bewust of onbewust verstijven van gewrichten om ze als normale, stabiele gewrichten te laten functioneren. Dit wordt gezien als een compensatoir mechanisme om overstrekking van het gewricht te voorkomen.

2. Compensatoir bewegingsgedrag tijdens gang en balans. Mensen met het hypermobiliteitssyndroom liepen trager en vertoonden een kinematisch verstijvingspatroon. Dit werd geïnterpreteerd als een strategie om pijn te vermijden en balans te verbeteren.

3. Verhoogde spierspanning als bescherming. Bij mensen met knieartrose werd verhoogde spierspanning en stijfheid gezien, mogelijk als beschermingsmechanisme om overbelasting van het gewricht te voorkomen. Hoewel dit niet specifiek over hypermobiliteit gaat, illustreert het principe dat het zenuwstelsel spieren “op slot” kan zetten om gewrichten te beschermen.

4. Verhoogde eisen aan actieve stabilisatoren. Door de slappe spanning van ligamenten en kapsels bij hypermobiliteit neemt de belasting op de actieve (spier)stabilisatoren toe, wat kan leiden tot vermoeidheid en mogelijk verhoogde spierspanning.

Waar komt die stijfheid dan in hemelsnaam vandaan?

Als het niet aan 'te korte spieren' ligt, wat veroorzaakt dan die vervelende stijfheid? Er zijn verschillende biologische redenen:

Spierpijn (DOMS; Delayed Onset Muscle Soreness): DOMS is een vertraagde spierpijn die een halve dag tot 3 dagen na ongewone of zware inspanning optreedt, vaak door excentrische bewegingen (dit zijn bewegingen die het gecontroleerd verlengen van een spier onder spanning, zoals het langzaam laten zakken van een gewicht of het afremmen bij een squat). Er ontstaan microscopische scheurtjes in de spiervezels en dit resulteert in stijfheid en pijn, wat onderdeel is van het herstelproces en spieropbouw. Matige beweging, hydratatie en rust helpen het weefsel herstellen. Na het sporten voelen we ons dus stijf door microschade en lichte ontstekingen in het weefsel.

Let op: we hebben het niet over de acute spierpijn zoals bijvoorbeeld ons Olympisch kampioen Jutta Leerdam het vandaag zal voelen na de prestige van gisteren (9 februari 2026, de 1000 meter)! Deze spierpijn ontstaat namelijk tijdens of direct na inspanning door melkzuuraccumulatie, en dat verdwijnt snel.

"Inflammaging": Naarmate we ouder worden, neemt de algemene ontsteking in ons lichaam licht toe. Dit zorgt voor dat typische gevoel van " ochtendstijfheid". Inflammaging is een vervoeging van de twee woorden "inflammation" (in Nederlands: ontsteking) en "aging" (het alom bekende verouderen). Het is term voor de langdurige en laaggradige ontstekingsstatus die toeneemt naarmate we ouder worden, zelfs zonder duidelijke infectie.

Triggerpoints (spierknopen): "Als u daar drukt, doet het pijn!" Jazeker, dat zijn hypergeïrriteerde plekken binnen een strakke band van skeletspier, vaak voelbaar als een klein knobbeltje en kunnen een constant gevoel van spanning geven wat leidt tot een verstoord bewegingspatroon en autonome verschijnselen veroorzaken (zoals zweten , misselijkheid of een hartslagverhoging).

Stress en angst: Het zenuwstelsel kan de basisspanning van uw spieren verhogen, waardoor u zich " strak" voelt. Bij stress en angst worden de hypothalamus-hypofyse-bijnier-as (HPA-as) en het sympathisch-adrenomedullaire systeem geactiveerd. Dit beïnvloedt het somatisch motorisch systeem, vermindert doorbloeding en verhoogt spierspanning, zoals aangetoond bij laryngeale spierspanning en andere spiergroepen. Moeilijke termen allemaal, maar puntje bij paaltje: negatieve stress is niet goed voor je lichamelijke gesteldheid.

Beschermingsreactie: Uw hersenen kunnen een gewricht stijf laten aanvoelen om te voorkomen dat u een gebied beweegt dat volgens uw brein gevaar loopt (zelfs als er geen echte schade is). Bij gewrichts- of ligamentletsel kan het zenuwstelsel onbewust spierspanning verhogen om beweging te beperken en het gebied te beschermen. Dit fenomeen treedt op als reflexmatige reactie op pijn of dreiging, en kan de gewrichtsstijfheid vergroten zonder dat er nieuwe schade is.

We denken bijvoorbeeld aan een andere Olympische atleet - Lindsey Vonn- die haar voorste kruisband afscheurde vrij kort (30 januari 2026) voordat zij de piste afdaalde alwaar het gruwelijk misging (8 februari 2026). De vraag is of dit een aanleiding zou kunnen zijn naar het in contact komen met de vlaggenstok...

Is lenigheid eigenlijk wel belangrijk?

We zijn geobsedeerd door flexibiliteit, maar voor de meeste mensen is extreem lenig zijn niet nodig voor een gezond leven. Een kantoorklerk hoeft geen split te kunnen doen om goed te functioneren. "Normale" beweeglijkheid varieert enorm per persoon; wat voor de een "kort" is, is voor de ander de natuurlijke bouw van hun lichaam.

Wat kunt u eraan doen?

Omdat stijfheid vaak een signaal is van het zenuwstelsel, helpt alleen maar "hard trekken" aan je spieren (statisch rekken) vaak niet op de lange termijn.

Wat wel helpt:

Beweging zonder stress: Wandelen, zwemmen of rustig bewegen helpt het zenuwstelsel in te zien dat bewegen veilig is.

Kracht- en conditietraining: Een sterker lichaam ervaart minder snel "dreiging", waardoor het brein de stijfheidssignalen kan verminderen.

Ontspanning: Aangezien stijfheid een subjectief gevoel is, kunnen zaken als een warme douche, massage of goede slaap de perceptie van stijfheid enorm verlagen.

Osteopathie: In een RCT bij patiënten met spanningshoofdpijn leidde een combinatie van progressieve spierontspanning en osteopathische behandeling tot significant meer hoofdpijnvrije dagen per week dan ontspanning alleen. Dit suggereert dat osteopathie extra bijdraagt aan het verminderen van spierspanning.
Reviews tonen dat osteopathie de pijn kan verminderen en gewrichtsmobiliteit kan verbeteren bij klachten veroorzaakt door de spieren, gewrichten, pezen, zenuwen en botten. Verminderde pijn en verbeterde mobiliteit gaan vaak samen met lagere spierspanning.
In een recente mixed-methods trial rapporteerden deelnemers zich meer ontspannen en lichamelijk bewuster na osteopathische behandeling. Lichamelijke ontspanning kan cortisol verlagen, wat fysiologisch bijdraagt aan het verminderen van spierspanning.

Conclusie

Voelt u zich stijf? Al is het vrij gangbaar te zeggen dat dit komt door te korte spieren, maakt u zich niet direct zorgen dat uw spieren fysiek aan het verkorten zijn! Stijfheid is een complexe taal van uw lichaam. In plaats van uzelf te dwingen in onmogelijke yogahoudingen, is het vaak effectiever om te kijken naar de algemene gezondheid, stressniveau en de manier waarop u zich voortbeweegt. De osteopaat kan u daarbij goed helpen.